با آن كه طى سى و نه نكته گذشته با نكات گوناگون و متنوعى پيرامون برخى فوايد پزشكى نماز ، با شما همراه بوده ايم ، اما با طرح نكات سى و هشتم و سى و نهم و بحت درباره “ تعادل ناقل هاى عصبى ” به گستره عظيم و بى نهايت عميقى از معارف نماز وارد شديم كه عرصه توانمنديهاى اين گستره حداقل تا قرنهاى آينده از حيطه توانائى هاى متصّور براى علم بشر و دانش پزشكى خارج است . و آن همانا تاثير خارق العاده و فوق بشرى نماز در از بين بردن روحيه گناه و بيماريهاى روح ، يعنى همان چيزى كه در قاموس قرآن از آن با نام “ امراض قلب ” ياد شده است ـ و گفتيم كه غربيان آن را با عنوان عدم تعادل ناقل هاى عصبى مى شناسند ـ مى باشد.

حضرت على (ع) :
“ نماز ، كوبنده شيطان است ” (1)
     در سپيده دم حيات ، هنگاميكه خدا ، انسان ” را آفريد و از روح الهى خويش ، در وجود او  دميد ، مقرر فرمود تا همگى فرشتگان مقرب درگاهش ، آدم ابوالبشر (ع) را سجده كنند .
در اين ميان “ ابليس ” انسان را فاقد لياقت براى مسجود فرشتگان بودن يافت و از فرمان الهى سر بتافت و به واسطه اين تمرد از درگاه الهى رانده شد .
     اما “ شيطان با اين كه در بسيارى از موارد مترادف با “ ابليس ” معرفى شده است ، از نظر قرآن و روايات ( و با آنچه كه خواهيم گفت از ديدگاه علمى ) با “ ابليس ” به كلى متفاوت است . بدين معنى كه “ شيطان ” را مى توان ، عبارت از همه آن نيروها و موجوداتي دانست كه انسان را به گناه كردن وا مى دارند و يا به طور كلى به نحوى از انحاء در انسان ،ايجاد بيمارى و مرض مى نمايند .

شيطان كه رانده گشت بجز يك خطا نكرد                خود را براى سجده آدم رضا نكرد

شيطان هزار مرتبه بهتر ز بى نماز                      او سجده را بر آدم و اين بر خدا نكرد

     در مقالات گذشته “ چهل نكته پزشكى پيرامون نماز ” گهگاه به اقتضاى سخن ، به مفهوم “ ناقل هاى عصبى ” و تعادل آنها توجه نموده ايم ، كه در اين شماره به اختصار ، به شرح اين موضوع اساسى مى پردازيم .
     دستگاه مغز و اعصاب هر انسان از مجموع حدود ميليارد سلول عصبى ( نورون ) تشكيل شده است كه مجموعه اين سلولها توسط رقم سرسام آورى از سلولهاى مختلف ، يعنى بالغ بر 600 ميليارد سلول ديگر ، حمايت مى شوند. توجه كنيد كه خالق آفرينش ، همه اين سلولها را در دستگاه عصبى هر انسانى با نظمى خارق العاده و اعجاب انگيز ، در كنار هم قرار داده است . در اين ميان ناقل هاى عصبى ( نوروترانس ميترها ) مواد شيميايى بسيار ريزى هستند كه در ميان خيل عظيم سلولهاي عصبى ، در هر لحظه اى از حيات انسان ، دچار ميلياردها تغيير و تحول شگرف مى شوند و ارتباط اجزاى دستگاه اعصاب را با يكديگر و با سراسر بدن ، فراهم مى كنند .

امام صادق (ع) :
نمازى كه از ترس جهنم خوانده شود ، نماز غلامان است
نمازى كه به سوداي بهشت خوانده شود ، نماز تجارت پيشگان است
اما نماز اولياء الهي نمازى است كه با عشق به خدا  اقامه مى شود
   “ خود شكوفائى ”  ( self – actualization) در مفهوم عمده و كلاسيك خود ، نخستين بار توسط “ كورت گلداشتاين ” ( روانپزشك آلمانى 1965 ـ 1878 ) مورد بحث و بررسى قرار گرفت ، او خود شكوفائى را به صورت توانائى نيرومند ذاتي موجود در هر فرد ، كه موجب شكوفا شدن استعدادهاى مثبت او مى گردد ، تعريف نمود .(1)  ( شكوفا كردن فطرت نيك درونى )

      در نكته هاى گذشته از اقتدار “ تلقين ” سخن گفتيم و به اختصار روشن كرديم كه چگونه تلقني هاى سازنده همراه با نماز ، مى توانند در مسائل جسمى و روانى بشر ، گره گشايى كنند و حتى آثار خارق العاده ، به بار آورند . اما علاوه بر تاثير مستقيم تلقين هاي توأم با نماز بر بيماريهاى جسمى و روانى انسان ، مى توان از دريچه اى ديگر از تاثير غير مستقيم نماز بر پيشرفت درمانهاى طبى سخن گفت .

  در شماره هاي گذشته از “ تلقين ” سخن گفتيم و بيان نموديم كه چگونه ممكن است “ تلقين ” سبب به بار آمدن نتايج كاملا غير منتظره و غير قابل توجيه با منطق گردد و از آنجا به “ نماز ” و تلقين هاى سازنده توأم با آن اشاره نموديم گفتيم چگونه آن چيز كه انسان ، به خاطر طلب نمودن آن از خدا ، نماز مى گذارد و در راه طلب ، به نماز خود ، توجه مى كند و با توجيه علمى آن چيز كه انسان بوسيله “ نماز ” به خود تلقين مى نمايد ، به طرز اعجاب انگيزى براى او حاصل خواهد شد . اما وجود درمانهاى رازوارانه و درمانگرى بدون توجه و اطلاع از مسائل پزشكى نيز از پديده هاى مسلم و قابل قبول براى دانش بشرى است كه سوابق ديرينه دارد و با پديده تلقين ، توجيه مى شود .

     اذكروني اذكركم 

مرا ياد كنيد و به سوى من توجه نماييد

تا شما را يارى كنم و به سويتان توجه نمايم    

( سوره مباركه بقره ، آيه شريفه 152)

     “ اختلالات تجزيه اى و تبديلى ” كه براى سهولت اطلاق در اين مقاله ، مانند منابع قديمى تر علمى ، با اصطلاح كلى “ هيسترى ” خوانده مى شوند دلالت بر طيف گسترده اى از انواع بيماريهاى جسمى و روانى دارد كه در ارتباط با مفهوم “ تلقين ” به سر مى برند . “ زيگموند فرويد “ نابغه بزرگ تاريخ علم ، از طريق انجام مطالعاتى حول و حوش همين مجموعه بيماريها ، يعنى “ هيسترى ” ( كه در كتابى به همين نام انتشار يافت ) به نظريات و كشفيات درخشان خود ، پيرامون ضمير ناخودآگاه ، در  انسان دست يافت .

پيامبر اكرم  (ص):
الصلوه قربان كل تقي   
نماز وسيله نزديكى با تقوايان به خداست
     “ تلقين ” از گذشته هاى دور تا عصر حاضر ، از پر راز و رمزترين و شگفتى بر انگيزترين ، پديده هاى انسانى ، به شمار مى آمده است و از جمله مواردى است كه منطق و دانش بشرى حتي در عصر “ انفجار علوم ” هنوز به توجيه كامل علمى تعريف مى شود ، كه سبب پذيرش از روى اعتقاد يك پيشنهاد مى شود ، بدون آن كه زمينه منطقى مناسب براى چنين پذيرشي موجود باشد ” .(1)

     رب اجعلنى مقيم الصلوه و من ذريتى ربنا و تقبل دعاء
پروردگارا ! من و فرزندانم را اقامه كنندگان نماز قرار ده و دعاى مرا قبول فرما .
سوره مباركه ابراهيم ـ آيه شريفه 40
     عبارت مشهور “ العلم فى الصغر ، كالنقش فى الحجر ” ( دانش در كودكى ، مانند نقش پايدار در سنگ است ) ، امروزه با پيشرفت دانش پزشكى و روانپزشكى و بخصوص با پيدايش “ روانكاوي توجيه كامل علمى پيدا كرده است .

     پزشكان اطفال ضرب المثل مشهورى بدين مضمون دارند كه “ كودكان ” هرگز بزرگسالان كوچك نيستند. بدين معنا كه عوالم روانى وحتى جسمى كودكان به كلى متفاوت از بزرگسالان است و جا دارد حتى آنها را نوع ديگر از انسان به حساب آوريم و در بعد بررسى فوايد پزشكي نماز ، نكات متعددى را به سلامتى كودكان ، جداى از بزرگسالان اختصاص دهيم. اما از آنجا كه بنا را بر اختصار گذاشته اين تنها طى دو نكته و به گونه اى فهرست وار ، از برخى تاثيرات مستقيم و غير مستقيم نماز بر سلامت جسمى و روانى كودكان ، سخن مي گوييم .

امام محمد باقر (ع) :  در نماز خود توجه و تمركز كامل داشته باش ، زيرا از نماز تو آن مقدار قبول مى شود كه با توجه خوانده مى شود .(1)
          تمركز  ( concentration) نه تنها شرط لازم ، بلكه در بسيارى موارد ، شرط كافى براى بسيارى از موفقيت هاى انسان است .
     عرصه كاربرد تمركز ، نه فقط در فعاليت هاى مادى و محسوس انسان ، بلكه گاهى تا حد مسائل ماورائي و مرموز هستى ، گسترده است .

پروردگارا ! صبر و شكيبايى را بر ما فرو ريز و قدمهايمان را ( در زندگى ) ثابت و پايدار نما .
( سوره مباركه بقره ـ آيه شريفه 250 )
      “ شخصيت ” در تعريف روانشناسى و روانپزشكى ، معرف مجموعه اى از صفات ، رفتارها ، افكار و تمايلات عاطفى و هيجانى هر فرد مى باشد ، كه او را از ديگران متمايز مى كند .

حضرت على (ع) : نماز ، داروى تكبر است .
     نارسيس ( نرگس ) نام پسر جوان افسانه اى است ، كه در دوران كهن ، تصوير خود را در آب زلالى ديد و يك دل نه صد دل ، عاشق خود شد !؟!  و اين داستان عجيب ، وجه تسميه اى براى معرفى نوعى اختلال شخصيت موسوم به اختلال شخصيت خود شيفته narcissistic personality disorder گرديد .

    برخى روانپزشكان ايرانى “ شخصيت منزوى ” را بعنوان بهترين ترجمه ، به جاى “ شخصيت ” اسكيزوئيد پيشنهاد كرده اند . چرا كه مبتلايان به اين اختلال ، عمرى را در كناره گيرى از اجتماع گذرانده اند و در نظر ديگران آدم هائى مردم گريز ، منزوى و تنها هستند .

مطالعات آمارى در ايالات متحده آمريكا ، احتمال اين كه از هر 100 آمريكايى حدود 7 نفر مبتلا به اين اختلال باشند را مطرح كرده است كه دلالت بر شيوع بالاى آن دارد .

يا أيها الذين آمنوا اجتنبوا كثيرا من الظن ان بعض الظن اثم …
سوره مباركه حجرات ـ آيه 12
     شايد بد نباشد “ شخصيت پارانوئيد “ را به “ شخصيت ظنين ” ترجمه نمائيم . چرا كه مبتلايان به اين اختلال ، دچار سوء ظن عميق و عدم اعتماد نسبت به بسيارى از اطرافيان خودمى باشند . اين اختلال كه به طور شايعى در مردان بيش از زنها ديده مى شود معمولا در اوايل جوانى آغاز مى گردد و در جامعه ما با عناوين مختلفى مثل بدبين ، متعصب يا دل سياه ! و .. شناخته مى شود.

“ آسم ” يكى از شايعترين بيماريهاى انسان است ، به طوريكه شيوع آن در طب اطفال ، 5 تا 10 درصد كل كودكان تخمين زده مى شود .

” (1)  كه اين بيمارى در بسيارى از آنها تا بزرگسالى نيز ادامه پيدا مى كند . بدين ترتيب كمتر كسى است كه  در دوران زندگى خود با بيماران مبتلا به آسم ، برخورد نكند و شاهد مشكلات مختلف آنان از جمله تنگى نفس ، سرفه مداوم ، خس خس سينه و .. كه گاهى به صورت حمله هاى شديدى بيمارى تظاهر مي كنند نباشد.

     “ زخم معده ” و “ زخم اثنى عشر ” از شايعترين موارد مراجعه به پزشكان داخلى و جراحان ، به حساب مي آيد كه در بروز اين مشكلات ، عوامل مختلفى ، دخيل دانسته شده است ، از جمله اين اواخر وجود نوعى ميكروب خاص (1) را در دستگاه گوارش عده زيادى از مبتلايان به زخمهاى گوارشى ، در اين مورد موثر مى دانند .
     اما اعتقاد عاميانه اى در فرهنگ ايرانى وجود دارد ، كه مثلا وقتى مادرها يا مادربزرگ ها ، از شلوغى و آزار بچه ها و نوه هاى خويش ، به ستوه مى آيند ، خطاب به آنها مى گويند : بس است ديگر ! از دست تو زخم معده گرفتم !؟!

     “ سكته قلبى ” شايعترين علت مرگ و مير در ايالات متحده آمريكا و ساير ممالك سنعتى است .(1)
     اين شيوع بالا در كشور ما نيز صدق مى كند . بعلاوه سكته مغزى كه به عللى تقريبا مشابه سكته قلبي ايجاد مى شود نيز عامل مهمى در مرگ و بروز ضايعات متعدد روانى و جسمى ، در ممالك مختلف به  حساب مى آيد .

     در اصطلاح لغوي مردم كرمان ( بويژه در گويش سيرجانى ) ، از بيمارى گواتر تيروئيد با عنوان “ غمباد ” ‌( غم + باد ) نام برده مى شود . چرا كه تجربه به آنها نشان داده است اين بيماري كه تظاهر عمده آن به صورت بزرگى منتشر غده تيروييد است بيشتر در اشخاصى بروز مي كند كه در معرض غم و غصه و ناراحتى بيشترى در طول زندگى خود بوده اند !

     پس كداميك از دو دسته مردم سزاوار به امنيت اند ( بگوييد ) اگر مى دانيد ! ( بگو ) : كسانى كه ايمان آورده اند و ايمان خود را به ستم نياميخته اند .  
( سوره مباركه انعام ـ آيه شريفه 82)
     هر چند كه در پزشكى و زيست شناسى امروزى واژه استرس به معنى هايى متفاوتى به كار مى رود ، اما بر اساس تعريف “ هانس سليه ” ( روانشناس مشهور ) استرس در پزشكى و روانپزشكي معمولا اشاره به موقعيت هاى روانى و اجتماعى متنوعى دارد كه قادر به ايجاد بيماريهاى جسمى و روانى و ساير اختلالات رفتارى است .

ان الصلوه تنهى عن الفحشاء و المنكر  (عنكبوت / 45)
      انحرافات جنسى از دردناك ترين مشكلات بشر در آستانه قرن بيست و يكم است . بررسيهاى كينزى در سال 1948 نشان داد كه از هر 100 مرد آمريكايى 4 مرد منحصرا همجنس خواه هستند ، يعنى كوچكترين تمايلى به جنس مخالف ندارند !؟! اين در حاليست كه گروههاى پر تعداد ديگرى از اين 100 نفر ، همجنس را بر غير همجنس ترجيح ميدهند يا تفاوتى بين همجنس و غير همجنس برايشان نيست و يا با اين كه به غير همجنس متمايلند ، بطور اتفاقى يا بيش از اتفاقى همجنس بازى نيز مى كنند . بدين ترتيب اين آمار نشان مى دهد ، بيش از 3/1 مردان آمريكايى بعد از سالهاى بلوغ خود همجنسى بازى كرده اند و حداقل نصف اين آمار در مورد زنان آمريكايى نيز ، صادق است .(1)

( واستعينوا بالصبر و الصلوه .. )
سوره مباركه بقره / آيات شريف 445 و 153
      قدمت “ خودكشى ” به اندازه قدمت خود انسان است . در سراسر تاريخ مكتوب بشر ، به اقدام انسان براى از ميان بردن خود اشاره شده است . 1 كه از آن جمله مى توان به داستان خودكشى “آژاكس ” در ايلياد هومر اشاره كرد .

      در شماره گذشته از تاثير نماز بر وسواس فكرى سخن گفتيم و اينكه به نكته اى پيرامون وسواس عملى مى پردازيم كه نمونه هاى آشناى زيادى از آن را مى توان در جامعه اطراف پيدا كرد . از جمله اين نمونه ها مى توان به افرادى اشاره كرد كه گرايش به انجام مكرر فعاليتهايى معين مثل شستشو و نظافت دارند و حتى پس از بارها شستشو و آب كشيدن همچنان نسبت به پاك شدن شى مورد نظافت شك دارند !

امام صادق (ع) :
شيطان ، به وسيله وسواس نمى تواند بر ضرر بنده خدا كارى بكند
مگر آن كه بنده از ياد خدا اعراض كرده باشد .(1)
  وسواس  ( Obsession) از قديمى ترين اختلالات شناخته شده روانى است كه بين مردم از شيوع نسبتا بالائى ( حدود دو درصد جامعه ) برخوردار است (2) وسواس را امروزه در دو عنوان كلى “ وسواس فكرى ” ( مانند احتياط يا تنفر مربوط به ترشحات و مواد دفعى بدن ، ترس از وقوع اتفاقات وحشتناك مثل آتش سوزى و مرگ و .. ) و “ وسواس عملى ”

امام صادق (ع) :

و هم به دواى آن دردها راهنمايى شده اى (1)
اعتياد بلاي سياه و خانمان سوز بشرى در عصر بيگانگى از خود است . دامنه ابتلاء به اعتياد از وابستگى به مشروبات مرگبار الكلى در كشورهاى غربى ( الكليسم ) گرفته تا اعتياد به مواد افيونى كه بدبختانه هنوز گريبانگير جامعه مسلمانان است گسترده است .

     با اين كه همواره نام “ زيگموند فرويد ” بعنوان پزشكى نابغه و انديشمندى بى نظير كه با كاوش در عميق ترين ابعاد روان انسانى ، بانى بزرگترين انقلاب در علم روانپزشكى شد ، بر پيشانى دانش بشرى درخشش مى كند ، اما برخى خطاهاى او و همچنين تعبيرهاى نادرستى كه متاخرين او از نظرياتش به عمل آوردند ، منجر به فجايعى جبران ناپذير در عرصه جوامع گوناگون شد .

     در سالهاي نخستين كه اين حقير نگارنده سطور ، تحصيل طب را در تهران آغاز كرده بودم ، در برخورد با استاد بزرگ پاتولوژى ايران ، جناب آقاى “ دكتر كمال الدين آرمين ”(1)  همواره اين سؤال در ذهنم نقش مى بست كه چه نيروى عظيم و خارق العاده اى وجود دارد كه سبب مى شود اين مرد در اوج كهولت مقتدرانه بركرسى تحقيق و پژوهش و تدريس همچنان تكيه بزند و در آستانه هشتمين دهه عمر خود اينچنين شاداب و دل زنده باقى بماند !

     “ اضطراب ” بيمارى شايع قرن اتم و كهكشان است ، پيشرفت سريع و پيچيده تمدن و در عين حال بى توجهى به ارزش هاى مذهبي و خانوادگى هر روز بيش از پيش براى افراد و اجتماع اضطراب هاى جديد بوجود مى آورد .(1)
     از نظر روانپزشكان ، اضطراب با يك احساس منتشر و مبهم دلواپسى كه اغلب ناخوشايند و بدون دليل است مشخص مى شود كه معمولا “ با يك يا چند مشكل جسمى همراه مى گردد . از جمله شخص ممكن است علامتهاى جسمى چون احساس طپش قلب ، تنگى نفس و درد قفسه سينه ، خالي شدن سردل ، تعريق ، سردرد ، تكرر ادرار ، اسهال ، گزگز دست و پاها ، لرزش و … را نيز به همراه داشته باشد . اضطراب ، گاهى به شكل طبيعى در اشخاص سالم بروز مى كند و گاهى به صورت بيمارگونه و دائمى در مى آيد كه نياز به درمان و مراقبت پزشكى دارد . با اينكه دلايل علمى مختلفى از ديدگاههاى مختلف بعنوان دلايل بروز اضطراب و تشديد آن ارائه شده است اما همچنان دور شدن از ايمان مذهبى بعنوان يك عامل عميق در بروز اضطراب نقش غير قابل انكارى دارد (2) و به اين ترتيب نقش پيشگيرى كننده و حتى درمانگر مذهب در مورد اضطراب قابل بررسى است .

     آنتونى بارنت (1) مى نويسد : عادت به استحمام كه در عصر جديد در مغرب زمين متداول شده است شايد در پيشگيرى از بيماريها همان اندازه موثر بوده است كه مراقبت از منابع آب اثر داشته است . در سال 1842 وقتى كه از يك كارگز معدن در “ لانكاشاير‌” مى پرسند ، كارگران زغال كش هر چند وقت يكبار بدن خود را مى شويند ؟ او جواب مى دهد : آنها هيچوقت بدن خود را نمي شويند !؟! من هم هيچوقت بدن خود را نمى شويم ، پيراهن من چرك بدنم را پاك مى كند …!؟

  در شماره هاي گذشته پس از بحث كوتاه پيرامون برخى فوايد پزشكى اوقات نماز به مقدمات نماز و طهارت نمازگزار توجه كرديم و برخى فايده هاى طبى مترتب بر آن را به اختصار اشاره نموديم . از جمله پيرامون اهميت نظافت دست و صورت كه بر اثر نماز به انسان هديه مي گردد سخن گفتيم . اما در ادامه وضو ، فرمان الهى بر مسح سر و پا قرار گرفته است .(1)

پيامبر اكرم (ص ) : دو ركعت نماز با مسواك بهتر از هفتاد ركعت بدون آنست .
طى شماره هاي گذشته از نه نكته پزشكى پيرامون نماز سخن گفته ايم و به اميد و يارى پروردگار در شماره هاى آينده سبك و سياق سابق را ادامه خواهيم داد .
     اما نكته اى كه در همين شماره قابل توضيح است ، توجه دادن به اين حقيقت متعالى است كه روح حقيقي نماز و فلسفه شكوهمند آن چيزى جز عبوديت محض در مقابل آفرينشگر يگانه هستى و ابراز خشوع بنده ناتوان در پيشگاه قادر متعال نيست و هر آنچه كه انديشمندان و قلم به دستان ، پيرامون فوايد گوناگون نماز در عرصه هاى مختلف بگويند و بنويسند تنها به منزله حاشيه اى بر اين متن گهر بار خواهد بود .

و اما نكته امروز :

     به علت پراكنده بودن عوامل عفونى متعدد در محيط اطراف و هواى تنفسى انسان ، و با توجه به اين كه استنشاق ميكروب از طريق بينى روش عمده انتقال اين عفونتهاست ، بيماريهاي عفونى تنفس ، بوفور بوقوع مى پيوندد. اين مشكلات بويژه در فصل سرما كه تجمع افراد در محيطهاى بسته افزايش مى يابد و ويروس ها و باكترى ها امكان رشد و بيماريزايي زيادترى پيدا مى كنند بيشتر مى شود و به همين علت است كه در فصل سرما شايعترين علت مراجعه اطفال و بزرگسالان به مطب و كلينيك هاى عمومى ، بيمارى  common cold ( سرماخوردگى ) و عوارض متعدد ناشى از آن است و همانطور كه اشاره شد ، عمده اين درگيرى ها ، ناشى از انتقال عامل بيماريزا از طريق بينى است .

پيامبر اكرم (ص) : 
وضو كليد نماز و نماز كليد بهشت است .
      دانش بشرى از سالها پيش حواس انسان را در پنج عنوان ( بينايى ، شنوايى ، بويايى ، چشايي و لامسه ) طبقه بندى مى كند و همين حواس پنجگانه هستند كه رابطه گسترده انسان و دنياى اطراف او را شكل مى دهند.

عوامل عفوني مختلف اعم از باكتريها ، ويروس ها و انگل ها ، مى توانند باعث درگيرى دستگاه گوارش انسان و مشكلات متعدد ناشى از آن شوند . اين مشكلات مى توانند از يك خارش ساده شبانه بر اثر ابتلا به نوعى انگل ، تا اسهال هاى وحشتناك تظاهر كنند . اما يكى از برجسته ترين مواردى كه در آن شعار معروف علم طب كه مى گويد “ پيشگيرى هميشه موثرتر از درمان است ” صدق مى كند ، همين مورد عفونتهاى گوارشى است.

     سلامت دستگاه ادرارى انسان ، بخصوص “ كليه ها تاثير بى نهايت مهمى در ادامه حيات انسان دارد و بيمارى كليوى از دردناكترين و پر مخاطره ترين ، گرفتاريهاى جسمى است .
     در اين ميان عفونت دستگاه ادرارى كه يكى از شايعترين علل مراجعه بيماران به مطب پزشكان مى باشد علاوه بر آن كه خود بخود و به تنهايى بيمارى آزار دهنده اى است گاهى سبب بروز بيماريهاى ديگر نيز در بدن انسان مى شود .

   افزايش فشار خون يكى از شايعترين دلايل مراجعه به پزشك در سرتاسر دنياست. بعنوان مثال يكي از جديدترين آمارها ، در ايالات متحده آمريكا ، شايعترين بيماريى كه افراد را ناگزير به استفاده از دارو ، مى كند افزايش فشار خون ذكر كرده است (1)  ، به علت عوارض خطرناك و متعددى كه اين بيمارى در بسيارى از اعضاى بدن از جمله قلب و مغز و كليه و چشم و .. دارد ، سعى و اهتمام فراوانى در دانش پزشكى براى پيشگيري و كنترل اين بيمارى در پيش گرفته شده است .

     گروهى از نويسندگان مسلمان ، كوشيده اند ، در حركات حين نماز اعم از قيام و قعود و ركوع و سجود جنبه هايى از نرمش عضلانى و ورزش بدنى را بجويند و آن را با نرمش هاى متداول ديگر كه منجر به استراحت و آمادگى عضلانى مى شوند ، مقايسه كنند . اما ديدگاه ما به آرامش عضلانى ناشى از نماز ، از دريچه ديگرى است . دانش پزشكى امروزه ، به اثبات رسانده است كه اگر شخصى در ساعت حدود 10 شب بخوابد و حدود ساعت 5 صبح از خواب بيدار شود ( يعنى حدود 7 ساعت خواب ) در ساعت حدود 1 بامداد ، در بدن او برخي مواد شيميايى شبه مورفين كه به عنوان گروهى اندورفين ها و آنگفالين ها نامگذاري شده اند ، ترشح مى شوند كه اين مواد اثر مستقييم بر روى قسمتهاى مختلف بدن از جمله عضلات اسكلتى دارند و منجر به راحتى  ( (RELAXATION) عضلانى ، در طول روز آينده براى فرد مى شوند .(1)

     پيامبر اكرم (ص) :
“ مومن ، شوخ و لبخند بر دهان باشد و منافق بدخلق و گره بر ابرو .”
     امروزه ضرب المثل ايرانى “ خنده بر هر درد بى درمان دواست ” مصداق كاملا علمى پيدا كرده است . دانش پزشكى در قرن حاضر به وضوح مى داند اشخاصى كه اصطلاحا يك لب و هزار خنده گفته مى شوند ، نسبت به آنان كه به اصطلاح با خودشان نيز قهرند ! و نسبت به زندگى بدبين و عبوس هستند ، بسيار كمتر دچار بيمارى هاى جسمى و روانى مى شوند .

  حضرت على (ع) :   “ خداوند هر گاه خيرى بر بنده اش بخواهد  به او كم خوابى و كم خورى و كم حرفى را تلقين مى كند .”

      در شماره گذشته از تاثير نماز بر بهداشت خواب به نكته اى اشاره كرديم . حال در ادامه همان موضوع بايد گفت كه دانش پزشكى ظرف چند دهه اخير موفق به اكتشاف مهمى پيرامون خواب شده است و آن كشف بخشى مهم در طول خواب انسان به نام خواب  REM بوده است .(1)  پس از آنكه حدود 45 دقيقه از به خواب رفتن انسان گذشت ، مرحله  REM آغاز مى شود و به مدت كوتاهى حدود 10 تا 15 دقيقه ادامه مى يابد .

     هر انسان طبيعى در حدود 3/1 عمر خود را در خواب به سر مى برد و تاثير خواب بر روان و جسم انسان از دانسته هاى مسلم علم پزشكى است . بطوريكه امروزه تغييرات خواب انسان از پيش آگهى هاى مهم و قابل توجه در زمينه ابتلا به بيماريها ، به حساب مى آيد

نويسنده : دكتر مجيد ملك محمدى
بسم الله الرحمن الرحيم
العلم علمان ، علم الابدان و علم الاديان    ـ پيامبر اكرم (ص)
پيشگفتار
     مجموعه اى كه تحت عنوان “ چهل نكته پزشكى پيرامون نماز “ پيش روى شماست ، كوششي ناچيز و حركتى كوچك در جهت هدفى بزرگ است ، كه آن هدف بزرگ همانا اثبات همسويى “ علم و دين ” است .